Stotram
Devi Aparadha Kshamapana Stotram | देव्यपराधक्षमापणस्तोत्रम्
Original · संस्कृतम्
Devi Aparadha Kshamapana Stotram Sanskrit Lyrics
न मन्त्रं नो यन्त्रं तदपि च न जाने स्तुतिमहो न चाह्वानं ध्यानं तदपि च न जाने स्तुतिकथाः । न जाने मुद्रास्ते तदपि च न जाने विलपनं परं जाने मातस्त्वदनुसरणं क्लेशहरणम् ॥१॥ विधेरज्ञानेन द्रविणविरहेणालसतया विधेयाशक्यत्वात्तव चरणयोर्या च्युतिरभूत् । तदेतत् क्षन्तव्यं जननि सकलोद्धारिणि शिवे कुपुत्रो जायेत क्वचिदपि कुमाता न भवति ॥२॥ पृथिव्यां पुत्रास्ते जननि बहवः सन्ति सरलाः परं तेषां मध्ये विरलतरलोऽहं तव सुतः । मदीयोऽयं त्यागः समुचितमिदं नो तव शिवे कुपुत्रो जायेत क्वचिदपि कुमाता न भवति ॥३॥ जगन्मातर्मातस्तव चरणसेवा न रचिता न वा दत्तं देवि द्रविणमपि भूयस्तव मया । तथापि त्वं स्नेहं मयि निरुपमं यत्प्रकुरुषे कुपुत्रो जायेत क्वचिदपि कुमाता न भवति ॥४॥ परित्यक्ता देवा विविधविधसेवाकुलतया मया पञ्चाशीतेरधिकमपनीते तु वयसि । इदानीं चेन्मातस्तव यदि कृपा नापि भविता निरालम्बो लम्बोदरजननि कं यामि शरणम् ॥५॥ श्वपाको जल्पाको भवति मधुपाकोपमगिरा निरातङ्को रङ्को विहरति चिरं कोटिकनकैः । तवापर्णे कर्णे विशति मनुवर्णे फलमिदं जनः को जानीते जननि जपनीयं जपविधौ ॥६॥ चिताभस्मालेपो गरलमशनं दिक्पटधरो जटाधारी कण्ठे भुजगपतिहारी पशुपतिः । कपाली भूतेशो भजति जगदीशैकपदवीं भवानि त्वत्पाणिग्रहणपरिपाटीफलमिदम् ॥७॥ न मोक्षस्याकाङ्क्षा भवविभववाञ्छापि च न मे न विज्ञानापेक्षा शशिमुखि सुखेच्छापि न पुनः । अतस्त्वां संयाचे जननि जननं यातु मम वै मृडानी रुद्राणी शिव शिव भवानीति जपतः ॥८॥ नाराधितासि विधिना विविधोपचारैः किं रूक्षचिन्तनपरैर्न कृतं वचोभिः । श्यामे त्वमेव यदि किञ्चन मय्यनाथे धत्से कृपामुचितमम्ब परं तवैव ॥९॥ आपत्सु मग्नः स्मरणं त्वदीयं करोमि दुर्गे करुणार्णवेशि । नैतच्छठत्वं मम भावयेथाः क्षुधातृषार्ता जननीं स्मरन्ति ॥१०॥ जगदम्ब विचित्रमत्र किं परिपूर्णा करुणास्ति चेन्मयि । अपराधपरम्परापरं न हि माता समुपेक्षते सुतम् ॥११॥ मत्समः पातकी नास्ति पापघ्नी त्वत्समा न हि । एवं ज्ञात्वा महादेवि यथायोग्यं तथा कुरु ॥१२॥
Transliteration
Devi Aparadha Kshamapana Stotram English Lyrics
na mantraṃ no yantraṃ tadapi ca na jāne stutimaho na cāhvānaṃ dhyānaṃ tadapi ca na jāne stutikathāḥ | na jāne mudrāste tadapi ca na jāne vilapanaṃ paraṃ jāne mātastvadanusaraṇaṃ kleśaharaṇam ||1|| vidherajñānena draviṇaviraheṇālasatayā vidheyāśakyatvāttava caraṇayoryā cyutirabhūt | tadetat kṣantavyaṃ janani sakaloddhāriṇi śive kuputro jāyeta kvacidapi kumātā na bhavati ||2|| pṛthivyāṃ putrāste janani bahavaḥ santi saralāḥ paraṃ teṣāṃ madhye viralataralo'haṃ tava sutaḥ | madīyo'yaṃ tyāgaḥ samucitamidaṃ no tava śive kuputro jāyeta kvacidapi kumātā na bhavati ||3|| jaganmātarmātastava caraṇasevā na racitā na vā dattaṃ devi draviṇamapi bhūyastava mayā | tathāpi tvaṃ snehaṃ mayi nirupamaṃ yatprakuruṣe kuputro jāyeta kvacidapi kumātā na bhavati ||4|| parityaktā devā vividhavidhasevākulatayā mayā pañcāśīteradhikamapanīte tu vayasi | idānīṃ cenmātastava yadi kṛpā nāpi bhavitā nirālambo lambodarajanani kaṃ yāmi śaraṇam ||5|| śvapāko jalpāko bhavati madhupākopamagirā nirātaṅko raṅko viharati ciraṃ koṭikanakaiḥ | tavāparṇe karṇe viśati manuvarṇe phalamidaṃ janaḥ ko jānīte janani japanīyaṃ japavidhau ||6|| citābhasmālepo garalamaśanaṃ dikpaṭadharo jaṭādhārī kaṇṭhe bhujagapatihārī paśupatiḥ | kapālī bhūteśo bhajati jagadīśaikapadavīṃ bhavāni tvatpāṇigrahaṇaparipāṭīphalamidam ||7|| na mokṣasyākāṅkṣā bhavavibhavavāñchāpi ca na me na vijñānāpekṣā śaśimukhi sukhecchāpi na punaḥ | atastvāṃ saṃyāce janani jananaṃ yātu mama vai mṛḍānī rudrāṇī śiva śiva bhavānīti japataḥ ||8|| nārādhitāsi vidhinā vividhopacāraiḥ kiṃ rūkṣacintanaparairna kṛtaṃ vacobhiḥ | śyāme tvameva yadi kiñcana mayyanāthe dhatse kṛpāmucitamamba paraṃ tavaiva ||9|| āpatsu magnaḥ smaraṇaṃ tvadīyaṃ karomi durge karuṇārṇaveśi | naitacchaṭhatvaṃ mama bhāvayethāḥ kṣudhātṛṣārtā jananīṃ smaranti ||10|| jagadamba vicitramatra kiṃ paripūrṇā karuṇāsti cenmayi | aparādhaparamparāparaṃ na hi mātā samupekṣate sutam ||11|| matsamaḥ pātakī nāsti pāpaghnī tvatsamā na hi | evaṃ jñātvā mahādevi yathāyogyaṃ tathā kuru ||12||
Meaning
Devi Aparadha Kshamapana Stotram English Meaning
I know neither mantra nor yantra, nor even hymns of praise; neither how to invoke you nor how to meditate on you, nor the tales told in your praise; I know neither your mudras (sacred gestures) nor even how to cry out to you. This much alone I know, Mother: following you takes away all affliction. Through ignorance of the rules, through want of wealth and through sloth, and because I was unable to do what should be done, I have fallen away from your feet. Forgive this, Mother, auspicious one who uplifts all: a bad son may sometimes be born, but there is never a bad mother. Mother, on this earth you have many sons who are simple and upright, but among them I am your one restless, wayward son. Yet it is not fitting, auspicious one, for you to abandon me: a bad son may sometimes be born, but there is never a bad mother. Mother of the world, I have not served your feet, nor, Goddess, have I offered you much wealth; and still you shower on me a love beyond compare: a bad son may sometimes be born, but there is never a bad mother. Bewildered by the many kinds of service they require, I have given up the other gods, and now more than eighty-five years of my life have passed. If even now, Mother, your grace does not come to me, then, mother of Lambodara (Ganesha), with no other support, to whom shall I go for refuge? O Aparna, when the syllables of your mantra enter the ear, the outcaste becomes a speaker whose words are sweet as honey, and the pauper roams fearless for long with millions in gold. If that is the fruit of hearing it, who can know, Mother, the fruit of repeating it in proper japa? Smeared with ash from the funeral pyre, taking poison for food, clothed only by the directions, with matted locks, the king of serpents as a necklace, Pashupati, bearer of the skull, lord of spirits: that he holds the rank of sole Lord of the world, O Bhavani, is the fruit of his taking your hand in marriage. I have no longing for liberation, nor any desire for worldly riches; no craving for knowledge, O moon-faced one, nor again for pleasures. So this alone I ask of you, Mother: let my life pass in repeating 'Mridani, Rudrani, Shiva, Shiva, Bhavani'. I have not worshipped you as prescribed with the various offerings, and what wrong have my words, given to harsh thoughts, not done? Yet if you, dark-hued one (Shyama), show some grace to me who have no protector, that is worthy of you alone, Mother. Sunk in calamity, I remember you, O Durga, ocean of compassion, my sovereign. Do not take this for cunning on my part: the hungry and the thirsty think of their mother. Mother of the world, what wonder is there in this, if your compassion toward me is full? A mother does not forsake her son, even one who commits offence upon offence. There is no sinner like me, and no destroyer of sin like you. Knowing this, Great Goddess, do as you see fit.
अर्थ
Devi Aparadha Kshamapana Stotram Hindi Meaning
हे माता! मैं न मन्त्र जानता हूँ, न यन्त्र, न स्तुति; न आवाहन जानता हूँ, न ध्यान, न स्तुति-कथाएँ; न आपकी मुद्राएँ जानता हूँ, न आपके सामने विलाप करना। बस इतना जानता हूँ कि आपका अनुसरण ही सारे क्लेश हर लेता है। विधि न जानने से, धन के अभाव से, आलस्य से और करने योग्य कर्म न कर पाने से आपके चरणों की सेवा में जो चूक हुई है, हे सबका उद्धार करने वाली कल्याणमयी माता! उसे क्षमा कीजिए; पुत्र भले कुपुत्र हो जाए, माता कभी कुमाता नहीं होती। हे माता! इस पृथ्वी पर आपके बहुत-से सीधे-सरल पुत्र हैं, पर उनमें मैं आपका एक अनोखा, चंचल पुत्र हूँ। हे शिवे! फिर भी मुझे त्याग देना आपको उचित नहीं; पुत्र भले कुपुत्र हो जाए, माता कभी कुमाता नहीं होती। हे जगन्माता! मैंने आपके चरणों की सेवा नहीं की, हे देवी! न ही आपको अधिक धन अर्पित किया; फिर भी आप मुझ पर अनुपम स्नेह बरसाती हैं; पुत्र भले कुपुत्र हो जाए, माता कभी कुमाता नहीं होती। अनेक प्रकार की सेवा-विधियों से घबराकर मैंने अन्य देवताओं को छोड़ दिया, और अब मेरी आयु के पचासी वर्ष से भी अधिक बीत चुके हैं। हे माता! यदि अब भी आपकी कृपा न हुई, तो हे लम्बोदर (गणेश) की जननी! निराश्रय मैं किसकी शरण में जाऊँ? हे अपर्णे! जब आपके मन्त्र के अक्षर कान में पड़ते हैं, तो चाण्डाल भी मधु-सी मीठी वाणी बोलने लगता है और कंगाल भी करोड़ों स्वर्ण-मुद्राओं के साथ निर्भय होकर विचरता है। जब सुनने भर का यह फल है, तो हे माता! विधिपूर्वक जप करने का फल कौन जान सकता है? जो चिता की भस्म रमाते हैं, विष ही जिनका भोजन है, दिशाएँ ही जिनके वस्त्र हैं, जो जटाधारी हैं, जिनके कण्ठ में नागराज का हार है, जो कपाल धारण करते हैं, भूतों के स्वामी पशुपति हैं — वे जगत के एकमात्र ईश्वर का पद पाते हैं; हे भवानी! यह आपके साथ उनके पाणिग्रहण का ही फल है। मुझे न मोक्ष की आकांक्षा है, न सांसारिक वैभव की चाह; हे चन्द्रमुखी! न विज्ञान की अपेक्षा है, न फिर सुख की इच्छा। इसलिए हे माता! आपसे यही माँगता हूँ कि मेरा जीवन 'मृडानी, रुद्राणी, शिव शिव, भवानी' जपते हुए बीते। हे माता! मैंने विविध उपचारों से विधिपूर्वक आपकी आराधना नहीं की; कठोर विचारों में डूबी मेरी वाणी ने क्या-क्या अपराध नहीं किए! हे श्यामे! फिर भी यदि आप मुझ अनाथ पर कुछ कृपा करती हैं, तो हे अम्ब! वह आपके ही योग्य है। हे दुर्गे! हे करुणा की सागर, हे ईश्वरी! विपत्तियों में डूबकर ही मैं आपका स्मरण करता हूँ। इसे मेरी धूर्तता मत समझिए; भूखे-प्यासे बालक माता को ही याद करते हैं। हे जगदम्बा! यदि मुझ पर आपकी पूर्ण करुणा है, तो इसमें आश्चर्य ही क्या? अपराध पर अपराध करने वाले पुत्र की भी माता उपेक्षा नहीं करती। मेरे समान कोई पापी नहीं और आपके समान कोई पापों का नाश करने वाली नहीं। हे महादेवी! यह जानकर जो उचित हो, वही कीजिए।
Listen
Recitation video

Significance
Devi Aparadha Kshamapana Stotram Significance
A prayer of twelve verses asking the Divine Mother's forgiveness, traditionally attributed to Adi Shankaracharya. The devotee confesses ignorance of mantra, ritual and worship and relies only on her motherly love, with the well-known refrain 'kuputro jayeta kvachidapi kumata na bhavati' (a bad son may be born, but never a bad mother). It is commonly recited at the close of Devi puja, of Durga Saptashati recitation and of Navaratri worship, to ask pardon for faults in the worship.
Keep reading




